Nöbetçi Eczaneler
Türkiye’de boşanma davalarının ve aile hukuku uyuşmazlıklarının en çok tartışılan başlıkları arasında yer alan “süresiz nafaka” uygulamasında tarihi bir dönüm noktasına gelindi. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 175’inci maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen yoksulluk nafakasındaki “süresiz olarak” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak resmen iptal etti.
Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin baktığı bir boşanma davası esnasında yaptığı somut norm denetimi başvurusu üzerine dosyayı esastan inceleyen Yüksek Mahkeme, söz konusu hükmün Anayasa’nın 2’nci (Hukuk Devleti), 5’inci (Devletin Temel Amaç ve Görevleri) ve 17’nci (Kişinin Dokunulmazlığı, Maddi ve Manevi Varlığı) maddeleriyle bağdaşmadığına karar verdi.
Kararın gerekçesi Resmî Gazete’nin bugünkü sayısında yayımlanarak kamuoyuna duyuruldu.
“Anayasa Mahkemesi; Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan yoksulluk nafakası düzenlemesindeki ‘süresiz olarak’ ibaresini iptal etti. Mahkeme, nafakanın süre ve kapsamına ilişkin makul ve öngörülebilir ölçütler getirilmesi gerektiğine hükmetti.”
9 Aylık Geçiş Süresi: Karar 30 Haziran 2027’de Yürürlüğe Girecek
Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün doğrudan ve anında yürürlüğe girmesi halinde aile hukuku alanında doğabilecek kanun boşluğunu ve uygulamadaki belirsizlikleri dikkate alarak erteleme kararı aldı:
- 30 Haziran 2027 Miladı: İptal kararının yürürlük tarihi Resmî Gazete’de yayımlandığı günden itibaren 9 ay sonraya, yani 30 Haziran 2027’ye ertelendi.
- Gözler TBMM’de: Bu 9 aylık geçiş sürecinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) nafakanın süresi, alt ve üst sınırları ile istisnai durumları belirleyen yeni bir yasal çerçeve hazırlaması bekleniyor.
- Geçiş Hükümleri Yasayla Gelecek: Halihazırda ödenmekte olan nafaka dosyalarının ve derdest davaların akıbeti, Meclis’te kabul edilecek yeni kanuni düzenlemeyle netleşecek.
“Süresiz Olması Ölçülülük İlkesini ve Makul Dengeyi Bozuyor”
Yüksek Mahkeme’nin yayımlanan gerekçeli kararında; boşanma sebebiyle yoksulluğa düşecek olan eşin mali olarak korunmasının anayasal açıdan meşru bir amaç olduğu kabul edilmekle birlikte, hiçbir sınır koymaksızın yükümlülüğün ömür boyu kılınmasının ağır bir hak ihlali oluşturduğu vurgulandı:
- Ölçülülük ve Öngörülebilirlik Eksikliği: Kanunda belirli objektif kriterler bulunmaksızın nafakanın peşinen süresiz öngörülmesinin, ödeme yükümlüsü olan taraf açısından katlanılamaz ve olağan dışı bir yüke dönüştüğü ifade edildi.
- Çatışan Haklar Dengesi: Kararda, süresiz yükümlülüğün bireylerin ruhsal, ekonomik ve sosyal bütünlüğü üzerinde oluşturduğu tahribatın, devletin çatışan menfaatler arasında kurması gereken makul dengeyi ortadan kaldırdığı kaydedildi.
- Özel Koşullar ve İstisnalar: Mahkeme, kanun koyucunun evliliğin süresi, eşlerin yaşı, çocuk durumu, tarafların çalışma kapasitesi ve kusur derecesi gibi ölçütleri gözeterek nafakanın belirli bir süreyle sınırlandırılmasına ya da çok özel haklı koşullarda yaşam boyu devamına imkân tanıyan açık kurallar getirmesi gerektiğinin altını çizdi.
Yoksulluk Nafakası Hakkı Kalkmadı: Sadece “Süresiz” Hükmü İptal
AYM’nin iptal kararı, Türk Medeni Kanunu’ndaki yoksulluk nafakası hakkını tamamen ortadan kaldırmıyor:
- Hak Sürüyor: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten mali gücü oranında nafaka talep etme hakkı korunuyor.
- İptal Edilen Tek Kısım: İptal hükmü, fıkrada geçen yalnızca “süresiz olarak” ibaresini kapsıyor.
- Çocuk Nafakası (İştirak) Ayrı: Çocukların bakım ve giderleri için ödenen iştirak nafakası ile eğitim süresince devam eden yardım nafakası bu karardan tamamen bağımsız olarak yürürlüğünü sürdürüyor.
Süresiz Nafaka Uygulaması 1988’de Getirilmişti
Türkiye’de yoksulluk nafakası mevzuatı tarihsel süreçte önemli aşamalardan geçti:
- 1926-1988 Dönemi (1 Yıl Sınırı): 743 sayılı eski Türk Kanunu Medenisi’nin ilk halinde yoksulluk nafakası en fazla 1 yıllık süreyle sınırlandırılmıştı.
- 1988 Düzenlemesi: 3444 sayılı Kanun ile 1 yıllık süre sınırı kaldırılarak nafakanın “süresiz olarak” istenebilmesinin önü açıldı.
- 2001 Reformu: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu kabul edilirken de 175’inci maddede “süresiz olarak” ibaresi korunmuştu.
AYM’nin verdiği iptal kararıyla birlikte, Türk hukukunda 1988 yılından bu yana kesintisiz olarak uygulanan 38 yıllık “süresiz nafaka” dönemi resmen sona ermiş oldu.