Nöbetçi Eczaneler
Rusya Federasyonu’nun doğu Sibirya bölgesindeki İrkutsk kenti yakınlarında bulunan Şelehov kasabasında yer alan Sibirya ve Uzak Doğu İrkutsk Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü, dünyayı tedirgin eden olağanüstü bir biyolojik güvenlik alarmına sahne oldu.
Enstitüde laboratuvar teknisyeni olarak görev yapan 28 yaşındaki Darya Shipilova, 29 Eylül tarihinde yüksek ateş ve ağır solunum yetmezliği şikayetiyle hastaneye kaldırıldı. Yoğun bakımda solunum cihazına bağlanan genç araştırmacı, 2 Ekim sabaha karşı hayatını kaybetti.
Ölümün ardından Rus bağımsız basınında ve yerel kaynaklarda, Shipilova’nın laboratuvarda numune çalışmaları yaptığı esnada vebaya yol açan canlı “Yersinia pestis” bakterisi içeren bir deney tüpünü kırdığı ve patojene doğrudan maruz kaldığı iddiaları yayıldı.
“İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsü çalışanının şüpheli ölümü, ‘akciğer vebası’ (pneumonic plague) sızıntısı şüphesiyle bölgede olağanüstü hâl ilan edilmesine yol açtı; temaslı yaklaşık 200 kişi derhal tecrit altına alındı.”
5 Hastanede Karantina Tedbiri: 197 Kişi Tıbbi Gözetimde
Olayın duyulmasının ardından İrkutsk Bölge Valisi İgor Kobzev başkanlığında olağanüstü salgınla mücadele komisyonu toplandı. Bölgede bulaşıcı hastalık protokolleri en üst seviyeye çıkarıldı:
- 197 Temaslı Tespiti: Hayatını kaybeden laboratuvar çalışanıyla hastane, aile ve iş ortamında temas etmiş olabileceği belirlenen 197 kişi acilen tıbbi gözetim altına alındı. Bu kişilerden 100’den fazlasının hastane koğuşlarında izole edildiği aktarıldı.
- 5 Sağlık Kuruluşunda Karantina: Yerel kaynaklar, İrkutsk 1, 3 ve 10 Nolu Şehir Klinik Hastaneleri, İvano-Matreninskaya Çocuk Hastanesi ile Şelehov Bölge Hastanesi ve bir doğum merkezinde kısmi karantina ve izolasyon tedbirlerinin devreye sokulduğunu bildirdi.
- Fabrikada Maske Zorunluluğu: Enstitü yakınlarında faaliyet gösteren dev İrkutsk Alüminyum Fabrikası’nda çalışan binlerce personele tedbir amacıyla maske takma zorunluluğu getirildi. Şehirdeki toplu kültürel ve sosyal etkinlikler askıya alındı.
Rospotrebnadzor: “Durum Stabil, Nedeni Bilinmeyen Zatürre”
Halk arasında infiale yol açan iddiaların ardından Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketici Haklarını Koruma Servisi (Rospotrebnadzor) resmî açıklama yayımladı:
- Laboratuvar Kazası İddiası Reddedildi: Kurum, enstitüde patojenik mikroorganizmalarla çalışıldığı esnada herhangi bir tüp kırılması ya da laboratuvar kazasının yaşanmadığını savundu.
- Teşhis “Etiyolojisi Bilinmeyen Zatürre”: Vefat eden çalışana resmî olarak “nedeni belirlenemeyen zatürre” tanısı konulduğu ve alınan ilk klinik örneklerde mesleki faaliyetiyle irtibatlı bir mikroorganizmaya rastlanmadığı belirtildi.
- Temaslıların Testleri Negatif: Gözlem altındaki kişilerin hiçbirinde şu ana dek hastalık belirtisi görülmediği, laboratuvar testlerinin negatif çıktığı ve İrkutsk genelinde epidemiyolojik durumun stabil olduğu kaydedildi.
Komşu cumhuriyet Buryatya’nın lideri Aleksey Tsydenov ise ilk açıklamasında çalışanın “veba şüphesiyle” öldüğünü ifade etmiş, daha sonra açıklamasını yumuşatarak bölgede veba salgını bulunmadığını duyurmuştu.
Kremlin’den Açıklama: Peskov Rospotrebnadzor’a İşaret Etti
Söz konusu iddialar, başkent Moskova’da Kremlin Sarayı’nın da gündemine taşındı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, gazetecilerin İrkutsk’taki veba şüphesine ilişkin sorularını yanıtladı:
“Bu konuda yetkili kurumumuz Rospotrebnadzor’dur. Sağlık otoritelerimiz sahadaki süreci tüm boyutlarıyla titizlikle takip etmektedir. Gerekli tüm sıhhi ve epidemiyolojik tedbirler eksiksiz şekilde uygulanmaktadır.”
Beyaz Saray ve ABD CDC Harekete Geçti: “Şeffaf Olun” Çağrısı
Rusya’daki biyolojik araştırma tesisinden sızıntı yaşandığı iddiaları uluslararası arenada da yankı buldu. ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, durumu Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile koordineli biçimde yakından izlediklerini duyurdu:
“Rusya’nın İrkutsk bölgesinde ölümle sonuçlanan şüpheli akciğer vebası vakasına ilişkin haberlerin farkındayız. Rus makamlarını sahadaki doğru ve teyitli bilgileri uluslararası toplumla hızlı ve şeffaf biçimde paylaşmaya davet ediyoruz.”
Akciğer Vebası Neden Bu Kadar Tehlikeli?
Veba hastalığı, Yersinia pestis adlı bakterinin yol açtığı ve insanlık tarihinde “Kara Ölüm” olarak bilinen ölümcül bir enfeksiyondur:
- En Ölümcül Form: Vebanın en yaygın türü pire ısırığıyla bulaşan “hıyarcıklı veba” (bubonik veba) iken; bakterinin doğrudan akciğerlere yerleşmesiyle ortaya çıkan akciğer vebası (pneumonic plague) en ölümcül ve en bulaşıcı formudur.
- İnsandan İnsana Solunum Yoluyla Bulaş: Hıyarcıklı vebanın aksine akciğer vebası, tıpkı grip veya koronavirüs gibi öksürük ve solunum damlacıkları yoluyla insandan insana doğrudan bulaşabilir.
- Hızlı Ölüm Riski: Tedaviye ilk 24 saat içinde güçlü antibiyotiklerle başlanmadığı takdirde, akciğer vebası saatler veya birkaç gün içinde ağır zatürre ve solunum yetmezliğiyle neredeyse $\%100$ ölümle sonuçlanabilmektedir.
Rusya Soruşturma Komitesi’nin, ölümle sonuçlanan iş sağlığı ve güvenliği ihlali ihtimaline karşı adli tahkikat başlattığı öğrenildi.