Nöbetçi Eczaneler
Pandemi dönemiyle birlikte e-ticaret ve hızlı teslimat sektörünün patlama yapması, motosikletli kuryeliği Türkiye genelinde en popüler ve en çok kazandıran meslek gruplarından biri haline getirmişti. Kendi motosikletiyle esnaf kurye olarak çalışan gençlerin ayda 150 ila 200 bin TL fatura kesebildiği o dönem artık tamamen geride kaldı.
Sektörde çalışan motokuryeler, yılbaşında yapılan ücret artışlarının yüksek enflasyon, peş peşe gelen akaryakıt zamları ve bakım maliyetleri karşısında birkaç ay içinde tamamen buharlaştığını belirtiyor. Eskiden ana meslek olarak yüksek refah sağlayan motokuryelik, bugün gelinen noktada ancak ek gelir arayışındaki çalışanlar için bir nefes kapısına dönüştü.
“Motokuryelerin sayısının hızla artması, sipariş başı ücretlerin düşük kalması, akaryakıt fiyatlarındaki artış ve enflasyondaki yüksek seyir kazançları törpülemeye başladı. Eskiden 10-11 saat çalışarak 200 bin liraya yakın fatura kesen kuryeler, bugün günde 14 saat çalışarak ancak 60-70 bin lira net gelir elde edebiliyor.”
Gider Kalemleri Kazancı Törpülüyor: 14 Saatin Karşılığı 60-70 Bin TL
Esnaf kurye modeliyle kendi vergi levhasına sahip olarak çalışan motokuryelerin kazancından geriye kalan net tutar, kabaran fatura ve işletme maliyetleriyle eriyor:
- Zorunlu Gider Listesi: Akaryakıt giderleri başta olmak üzere periyodik motor bakım ve yedek parça ücretleri, zorunlu trafik sigortası, mali müşavir/muhasebeci ücreti, gelir vergisi ve KDV, Bağ-Kur prim ödemeleri ile gün boyu dışarıda tüketilen yemek bedelleri kuryenin omzunda büyük bir yüke dönüştü.
- 14 Saate 60-70 Bin TL: Günde 14 ila 15 saat boyunca trafikte ölümle burun buruna çalışan bir tam zamanlı motokuryenin tüm zorunlu giderleri düşüldükten sonra eline geçen net tutar aylık 60 bin ile 70 bin TL bandına kadar çekildi.
- Ek İş Yapanlar: Normal bir iş yerinde sigortalı çalışıp mesai sonrasında günde 4-5 saat ek iş olarak motokuryelik yapanların aylık net kazancı ise 15 bin ila 20 bin TL seviyesinde kalıyor.
Şirketler Çok Kolay Kurye Buluyor: Düşük Fiyat Baskısı
Sektör çalışanlarının karşı karşıya kaldığı en büyük açmazlardan birini piyasadaki aşırı iş gücü arzı oluşturuyor. İşsizlik ve yüksek kazanç algısıyla motosiklet alan yüz binlerce kişinin sektöre girmesi dengeleri tamamen değiştirdi:
- Kurye Fazlalığı: Dağıtım platformları ve lojistik şirketleri artık kurye bulmakta hiçbir zorluk yaşamıyor.
- Düşük Paket Ücretleri: Kurye arzının fazlalığını fırsata çeviren aracı firmaların paket başı taşıma ücretlerini piyasa gerçeklerinin çok altında tuttuğu ve kuryeleri düşük fiyat tarifelerine razı ettiği ifade ediliyor.
- Yılbaşı Zammından Umut Yok: Yılbaşında paket başı taşıma ücretlerine yeniden zam yapılması bekleniyor. Ancak sahada çalışan motokuryeler, yapılacak olası artışın göstermelik kalacağını ve girdi maliyetlerini karşılamaya yetmeyeceğini düşünüyor.
- Bonus İçin Gece Mesaisi: Günlük hedefleri tutturabilmek ve platformların sunduğu ek bonusları kazanabilmek için kuryeler cuma, cumartesi ve pazar günleri gece yarılarına kadar sokakta kalmak zorunda kalıyor.
“Nakit Para ve ATM Çilesi İşleri Zorlaştırıyor”
Kuryelerin karşılaştığı bir diğer operasyonel sıkıntıyı ise kapıda nakit ödeme sistemi oluşturuyor:
- Mahsuplaşma Dönemi Bitti: Geçmişte müşteriden nakit olarak tahsil edilen ürün tutarları, kuryenin platformdaki hak ediş kazançlarından mahsuplaşılıyordu. Bu sayede kuryelerin cebinde her gün düzenli nakit akışı sağlanıyordu.
- Günlük 1.500 TL Sınırı: Yeni uygulamalarda nakit tahsilat tutarı günlük 1.500 TL barajını aştığında, kuryelerin bu parayı derhal ATM’ye giderek şirket hesaplarına yatırması zorunlu tutuluyor.
- Zaman Kaybı ve Slot Kapanma Riski: Sipariş teslimatının tam ortasında ATM aramak zorunda kalan kuryeler hem ciddi zaman kaybediyor hem de belirlenen sürelerde teslimat yapamadıkları için uygulama üzerindeki çalışma slotlarının kapanması ve ceza puanı alma riskiyle yüz yüze kalıyor.
Kayıt Dışı ve Faturasız Taşımacılık da Arttı
Kazançların erimesi, sektörde alternatif ve kayıt dışı taşıma yöntemlerini de beraberinde getirdi. Bazı motokuryelerin dağıtım platformlarındaki yemek ve market siparişlerinin dışına çıkarak gayriresmî kuryelik yaptığı gözlemleniyor:
- Faturasız Özel Paketler: Herhangi bir sanayi işletmesinden, esnaftan veya şahıslardan gelen özel taşıma taleplerini kabul eden kuryeler; otomotiv yedek parçasından ev anahtarına, çiçekten acil tekstil numunesine kadar pek çok ürünü taşıyor.
- Vergisiz Nakit Kazanç: Bu taşımacılık faaliyetleri için fatura kesilmeyerek ödemeler elden nakit alınıyor ve kazancın tamamı kuryeye kalıyor.
- Denetim Eksikliği: Vergisiz ve kayıtsız olarak icra edilen bu özel taşımacılık trafiğine yönelik denetimlerin yetersiz kalması, kayıt dışı faaliyetlerin hızla büyümesine zemin hazırlıyor.
Kuryeler, çalışma şartlarının sürdürülebilir olmadığını vurgulayarak paket başı birim ücretlerin artırılmasını ve insani çalışma saatlerine (günde en fazla 10-11 saat) geri dönülmesini talep ediyor.