Nöbetçi Eczaneler
Türkiye’de dar gelirli ve dezavantajlı hanelerin temel ihtiyaçlarını karşılamak ve yoksulluk sınırının altındaki ailelere düzenli mali kalkan oluşturmak amacıyla hayata geçirilen sosyal yardım mekanizması kökten yenileniyor. Kamuoyunda uzun süredir merakla beklenen ve “vatandaşlık maaşı” olarak adlandırılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlıklar son viraja girdi.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ortaklığında titizlikle yürütülen teknik çalışmalarda, sosyal yardımların dağınık yapısını tek bir kurumsal çatı altında toplama ve her haneyi kendi özel ekonomik durumuna göre destekleme hedefi esas alındı.
2026 yılı boyunca il ve ilçe düzeyinde yürütülen saha ihtiyaç taramaları ve pilot uygulamalarla olgunlaştırılan yeni sosyal güvenlik ağının, Türkiye genelindeki milyonlarca haneye doğrudan nefes aldırması planlanıyor.
“GETAD projesiyle dar gelirli ailelere tek tip ve sabit bir nakdi destek yerine; ailenin çocuk sayısı, yaşlı ve engelli durumu ile bölgesel geçim maliyetleri dikkate alınarak ‘fark kadar tamamlayıcı’ bir maaş bağlanması hedefleniyor.”
Vatandaşlık Maaşı Ne Zaman Başlayacak? İşte Takvim
Vatandaşların en çok yanıt aradığı “Vatandaşlık maaşı ne zaman hesaplara yatacak?” sorusu, bakanlık koordinasyonunda işletilen resmi takvimle şekillendi:
- Ekim Ayında Etki Analizi Bitiyor: Sistem için aylardır hazırlanan kapsamlı etki analizi ve bütçe simülasyonları ekim ayı içerisinde tamamlanarak kabineye sunulacak.
- 2026 Pilot Süreç: Yıl sonuna kadar belirlenen pilot bölgelerde hane tespitleri ve destek modelleri test edilmeye devam edecek.
- 2027’de 81 İlde Başlıyor: Pilot uygulamaların sahadaki geri dönüşleri doğrultusunda sistem optimize edilecek ve GETAD modeli 2027 yılı başından itibaren Türkiye genelindeki tüm il ve ilçelerde eş zamanlı olarak yaygınlaştırılacak.
Vatandaşlık Maaşı Ne Kadar Olacak?
GETAD kapsamında ödenecek vatandaşlık maaşı, klasik sosyal yardımlarda olduğu gibi “herkese eşit maktu bir tutar” şeklinde uygulanmayacak.
Bunun yerine her hanenin gelir açığı hesaplanarak esnek bir destek modeli işletilecek:
- Gelir Tamamlama Prensibi: Belirlenecek asgari geçim eşiğinin altında kalan hanelere, aradaki fark tutarı kadar aylık nakit aktarımı yapılacak.
- Bölgesel Maliyet Dengesi: Büyükşehirlerdeki kira ve yaşam maliyetleri ile Anadolu’daki geçim koşulları arasındaki farklar hesaplamaya dahil edilecek.
- Hane İçi Dinamikler: Hanede yaşayan birey sayısı, 17 yaşından küçük çocukların mevcudiyeti, bakıma muhtaç yaşlı veya engelli bireylerin bulunması ödenecek destek rakamını yukarı yönlü revize edecek.
Vatandaşlık Maaşından Kimler Yararlanacak? İşte 4 Kritik Kriter
Sistemin öncelikli yararlanıcı kitlesi dar gelirli, asgari geçim standardının altında yaşayan ve temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan ailelerden oluşacak. Başvurularda incelenecek temel kriterler şunlar olacak:
- 1. Toplam Hane Geliri: Ailedeki tüm bireylerin resmi ve gayriresmi gelirleri, tapu, araç ve menkul varlıkları sistem üzerinden taranarak kişi başına düşen aylık gelir hesaplanacak.
- 2. Çocuk ve Bağımlı Nüfus: Hanede öğrenim çağında veya 17 yaşından küçük kaç çocuğun bulunduğu temel katsayı olarak puanlamaya yansıyacak.
- 3. Yaşlı ve Engelli Bireyler: Hanede özel bakıma gereksinim duyan 65 yaş üstü bireyler ya da engelli raporu bulunan aile üyelerinin varlığı öncelik sebebi sayılacak.
- 4. Aile Bazlı Destek: Ödemeler bireylerin şahsi hesaplarına değil, haneyi temsil eden aile reisine “hane desteği” mantığıyla aktarılacak.
İstihdam Şartı: “İşe Girenin Desteği Kesilecek, Meslek Eğitimi Verilecek”
GETAD’ı klasik yardım modellerinden ayıran en temel unsur, aileyi sürekli sosyal yardıma bağımlı kılmak yerine kalıcı istihdama yönlendirmesi olacak:
- Çalışabilir Nüfusa İŞKUR Desteği: Hanede çalışabilecek durumda olan ancak işsiz bulunan fertler doğrudan Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) veri tabanına entegre edilecek; meslek edindirme kurslarına ve açık iş ilanlarına yönlendirilecek.
- İstihdama Katılımda Destek Bitişi: Haneden bir bireyin düzenli ve kayıtlı bir işe yerleşerek asgari ücret veya üzerinde gelir elde etmeye başlamasıyla birlikte tamamlayıcı vatandaşlık maaşı desteği kademeli olarak sona erecek.
- Tembelliğe Değil Üretime Teşvik: Amaç, ailelerin yoksulluk sarmalından kalıcı olarak kurtulmasını ve iş gücü piyasasına kazandırılmasını sağlamak.
Sosyal Yardımlarda Çifte Ödeme Dönemi Kapanıyor
GETAD’ın yürürlüğe girmesiyle birlikte Türkiye’de farklı kurumlar (Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları, belediyeler, bakanlıklar) üzerinden yürütülen parçalı yardım yapısı da sadeleştirilecek.
Birbiriyle mükerrerlik oluşturan yardım kalemleri GETAD çatısı altında konsolide edilecek; böylece hem kamu kaynakları daha adil dağıtılacak hem de gerçek ihtiyaç sahibi aileler tek bir başvuruyla tüm sosyal güvenlik imkânlarına kavuşmuş olacak.